Rodzaje umów o pracę: okres próbny, czas określony, czas nieokreślony i co musi zawierać umowa

22 października 2026 · Piotr Nowak · 10 min czytania

Kodeks pracy zna trzy rodzaje umów o pracę: umowę na okres próbny, na czas określony i na czas nieokreślony (art. 25 § 1). Różnią się tym, na jak długo je zawierasz, jak się kończą i jakie zasady obowiązują przy wypowiedzeniu, więc w ofercie pracy rodzaj umowy znaczy tyle samo co kwota.

Dalej znajdziesz porównanie trzech umów w jednej tabeli, limity okresu próbnego i umów terminowych, elementy, które musi zawierać każda umowa, oraz listę rzeczy do sprawdzenia przed podpisaniem. Opisuję przepisy obowiązujące w październiku 2026 r. To informacja ogólna: szczegóły swojej sytuacji sprawdzisz w umowie, u pracodawcy albo w Państwowej Inspekcji Pracy.

Rodzaje umów o pracę i czym się różnią

Każda z trzech umów tworzy stosunek pracy, więc daje Ci prawa pracownika, m.in. do płatnego urlopu wypoczynkowego (art. 152 § 1). Różnice dotyczą czasu trwania i zakończenia:

Każdą z tych umów strony mogą też rozwiązać w dowolnym terminie na mocy porozumienia stron, a w sytuacjach z art. 52, 53 i 55 bez wypowiedzenia (art. 30 § 1). Wypowiedzenie, także Twoje, składa się na piśmie (art. 30 § 3). Jak policzyć jego koniec w konkretnych datach, pokazuję w artykule o okresie wypowiedzenia umowy o pracę.

Umowa na okres próbny

Umowę na okres próbny zawiera się „w celu sprawdzenia kwalifikacji pracownika i możliwości jego zatrudnienia w celu wykonywania określonego rodzaju pracy” (art. 25 § 2). Trwa najwyżej 3 miesiące, a od 26 kwietnia 2023 r. krócej, jeśli pracodawca planuje po niej umowę na czas określony (art. 25 § 2²):

• do 1 miesiąca, gdy kolejna umowa ma trwać krócej niż 6 miesięcy;
• do 2 miesięcy, gdy ma trwać co najmniej 6 i mniej niż 12 miesięcy;
• do 3 miesięcy w pozostałych sytuacjach, także przed umową na czas nieokreślony.

Krótsze okresy strony mogą raz wydłużyć najwyżej o miesiąc, jeśli uzasadnia to rodzaj pracy (art. 25 § 2³), a w umowie można zapisać, że próba wydłuża się o czas urlopu i innej usprawiedliwionej nieobecności (art. 25 § 2¹). Drugą umowę na okres próbny u tego samego pracodawcy możesz podpisać tylko do innego rodzaju pracy (art. 25 § 3). Umowa kończy się sama z upływem okresu próbnego (art. 30 § 2); jak ją wypowiedzieć i co dzieje się po próbie, opisuję w tekście o umowie na okres próbny.

Umowa na czas określony i limit 33 miesięcy

Umowa na czas określony rozwiązuje się z upływem czasu, na który ją zawarto (art. 30 § 1 pkt 4), bez wypowiedzenia. Takich umów nie można jednak zawierać bez końca: jedna umowa albo kolejne umowy między tymi samymi stronami mogą trwać łącznie najwyżej 33 miesiące, a umów może być najwyżej trzy (art. 25¹ § 1). Przedłużenie aneksem liczy się jak nowa umowa (art. 25¹ § 2). Po przekroczeniu limitu jesteś zatrudniony na czas nieokreślony: od dnia po upływie 33 miesięcy albo od dnia zawarcia czwartej umowy (art. 25¹ § 3).

Limit nie obejmuje umów zawartych w celu zastępstwa nieobecnego pracownika, do pracy dorywczej lub sezonowej, na czas kadencji oraz z obiektywnych przyczyn po stronie pracodawcy, jeśli taka umowa służy zaspokojeniu rzeczywistego okresowego zapotrzebowania i jest niezbędna (art. 25¹ § 4); taki cel trzeba wpisać w umowę (art. 29 § 1¹). Najczęstszy z tych wyjątków omawiam w tekście o umowie na zastępstwo, a przedłużenia, wypowiedzenie i koniec umowy terminowej w artykule o umowie na czas określony.

Umowa o pracę na czas nieokreślony

Umowa o pracę na czas nieokreślony nie ma daty końcowej: trwa, dopóki któraś ze stron jej nie wypowie albo dopóki nie rozwiążecie jej porozumieniem. Nie chroni przed zwolnieniem, ale daje najwięcej przewidywalności:

• Okres wypowiedzenia rośnie ze stażem u danego pracodawcy: 2 tygodnie przy zatrudnieniu krótszym niż 6 miesięcy, 1 miesiąc po 6 miesiącach, 3 miesiące po 3 latach (art. 36 § 1). Od 2026 r. do tego stażu wlicza się też udokumentowane okresy pracy dla tej samej firmy na zleceniu albo w ramach działalności (art. 302¹ § 8); więcej w tekście o umowie zlecenia a stażu pracy.
• Pracodawca podaje przyczynę wypowiedzenia (art. 30 § 4), poucza o prawie odwołania do sądu pracy (art. 30 § 5) i zawiadamia o zamiarze wypowiedzenia zakładową organizację związkową, która Cię reprezentuje (art. 38 § 1). Przyczynę i zawiadomienie związku stosuje się od 26 kwietnia 2023 r. także przy umowie na czas określony.
• Odwołanie wnosisz do sądu pracy w ciągu 21 dni od doręczenia pisma wypowiadającego umowę (art. 264 § 1).

Po 6 miesiącach pracy u danego pracodawcy możesz raz w roku kalendarzowym złożyć wniosek o umowę na czas nieokreślony albo o bardziej przewidywalne i bezpieczne warunki, np. pełny etat; nie dotyczy to umowy na okres próbny (art. 29³ § 1). Pracodawca odpowiada w ciągu miesiąca, a przy odmowie podaje jej przyczynę (art. 29³ § 3). Sam wniosek nie może być przyczyną wypowiedzenia (art. 29⁴ § 1).

Co musi zawierać umowa o pracę: wzór

Umowę o pracę zawiera się na piśmie. Jeśli tego nie zrobiono, pracodawca przed dopuszczeniem Cię do pracy potwierdza na piśmie strony umowy, jej rodzaj i warunki (art. 29 § 2). Wzorów umów o pracę jest w sieci wiele, ale każdy powinien mieć elementy wymienione w art. 29 § 1. Szkielet umowy na czas nieokreślony wygląda tak:

Przy umowie na czas określony nagłówek brzmi „na czas określony do dnia [data]”, a przy zastępstwie, pracy sezonowej lub kadencji umowa wskazuje też cel (art. 29 § 1 pkt 7 i § 1¹). Umowa na okres próbny podaje czas trwania albo dzień zakończenia. Jeśli próba jest krótsza, bo po niej ma być umowa na czas określony krótsza niż 12 miesięcy, umowa wskazuje też okres tej planowanej umowy i ewentualne wydłużenie próby o miesiąc (art. 25 § 2²-2³), a gdy strony tak ustalą, zapis o przedłużeniu próby o czas urlopu lub innej usprawiedliwionej nieobecności (art. 29 § 1 pkt 6).

Reszty warunków nie musi być w samej umowie: w ciągu 7 dni od dopuszczenia do pracy pracodawca przekazuje Ci informację m.in. o czasie pracy, przerwach, nadgodzinach, urlopie, okresach wypowiedzenia i terminie odwołania do sądu pracy (art. 29 § 3 pkt 1). Zmiana warunków umowy wymaga formy pisemnej, najczęściej aneksu (art. 29 § 4).

Umowa o pracę a umowa zlecenia

Umowa zlecenia to umowa z Kodeksu cywilnego (art. 734 KC), a nie kolejny rodzaj umowy o pracę. Nie daje okresów wypowiedzenia z art. 36 ani urlopu wypoczynkowego, który art. 152 § 1 przyznaje pracownikom; zasady wypowiedzenia wynikają z umowy i z art. 746 KC. Obowiązuje przy niej minimalna stawka godzinowa: w 2026 r. 31,40 zł brutto (rozporządzenie Rady Ministrów, Dz.U. 2025 poz. 1242), a od 1 stycznia 2027 r. 32,30 zł (Dz.U. 2026 poz. 1213).

Nazwa umowy nie przesądza sprawy. Praca pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez firmę, za wynagrodzeniem to zatrudnienie na podstawie stosunku pracy bez względu na nazwę umowy (art. 22 § 1¹), a zastąpienie w takich warunkach umowy o pracę umową cywilnoprawną jest niedopuszczalne (art. 22 § 1²). Od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor pracy może w takiej sytuacji, na podstawie ustaleń kontroli, stwierdzić istnienie stosunku pracy decyzją, jeśli firma nie wykona wcześniejszego polecenia (art. 11 ust. 1 pkt 7a i art. 33a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy). Pełne porównanie znajdziesz w artykule umowa o pracę a umowa zlecenie.

Co sprawdzić w ofercie przed podpisaniem umowy

O rodzaju umowy można rozmawiać tak samo jak o wynagrodzeniu. Przed podpisaniem sprawdź cztery rzeczy:

1. Rodzaj i długość pierwszej umowy. Przy okresie próbnym zapytaj, na ile miesięcy i jaka umowa ma być po nim. Przy umowie terminowej zapytaj, która to umowa z kolei i czy nie chodzi o zastępstwo albo pracę sezonową, bo wtedy limit 33 miesięcy nie działa.
2. Wynagrodzenie i jego składniki. Od 24 grudnia 2025 r. pracodawca musi przekazać kandydatowi informację o wynagrodzeniu, jego początkowej wysokości albo przedziale, najpóźniej przed nawiązaniem stosunku pracy; więcej w tekście o jawności wynagrodzeń w rekrutacji. Sprawdź, ile z kwoty to płaca zasadnicza, a ile premia.
3. Etat, miejsce pracy i dzień rozpoczęcia. Datę startu ustal pod okres wypowiedzenia w obecnej pracy. Jak podać ją rekruterowi i jak wpisać w CV umowę, która właśnie się kończy („03.2024 - obecnie (umowa do 31.12.2026)”), pokazuję w artykule o obecnej pracy w CV.
4. Projekt umowy przed pierwszym dniem. Poproś o niego mailem po przyjęciu oferty. Wzór maila z przyjęciem oferty, do którego dopiszesz tę prośbę, jest w tekście o mailu po rozmowie kwalifikacyjnej.

Gdy oferta przewiduje długi okres próbny albo kolejną umowę terminową, możesz negocjować krótszą próbę albo od razu umowę na czas nieokreślony, zwłaszcza gdy odchodzisz ze stałego etatu. Gotowe zdania znajdziesz w artykule o tym, jak negocjować wynagrodzenie, a moment na pytania o warunki opisuję w zestawieniu pytań do pracodawcy na rozmowie.

Przykłady przed i po

Pytanie o rodzaj umowy. Przed: „Jaka będzie umowa?”. Po: „Czy zaczynam od umowy na okres próbny? Jeśli tak, na ile miesięcy i jaką umowę planujecie po niej: na czas określony, na jak długo, czy od razu na czas nieokreślony?”.

Pytanie o wynagrodzenie w umowie. Przed: „A ile to będzie na rękę?”. Po: „W ofercie jest 6400 zł brutto. Czy cała kwota to wynagrodzenie zasadnicze, czy część to premia? Jeśli premia, proszę o jej zasady na piśmie”.

Umowa terminowa. Przed: „Czy potem przedłużycie?”. Po: „Umowa ma być do 30 września 2027 r. Czy to zastępstwo za nieobecnego pracownika, czy zwykła umowa terminowa? Od czego zależy przejście na umowę na czas nieokreślony?”.

Start bez umowy. Przed: „Dobrze, przyjdę w poniedziałek, umowę podpiszemy później”. Po: „Chętnie zacznę w poniedziałek 2 listopada 2026 r. Proszę o przesłanie umowy przed tym dniem i skierowania na badania wstępne, żebym zdążył je zrobić”.

Najczęstsze pytania

Czy okres próbny wlicza się do limitu umów na czas określony?

Nie. Limit 33 miesięcy i trzech umów z art. 25¹ Kodeksu pracy dotyczy umów na czas określony, a Państwowa Inspekcja Pracy wprost wskazuje, że umowy na okres próbny się do niego nie wlicza. Okres próbny liczy się natomiast do stażu u pracodawcy, od którego zależy długość późniejszego wypowiedzenia.

Czym umowa na czas określony różni się od umowy na czas nieokreślony?

Umowa na czas określony kończy się sama w dniu wpisanym w umowę, a umowa na czas nieokreślony trwa do wypowiedzenia albo porozumienia stron. Okresy wypowiedzenia i obowiązek podania przyczyny przez pracodawcę są dziś takie same. Najważniejsze różnice to limit 33 miesięcy i trzech umów oraz ciąża: umowa terminowa, która skończyłaby się po trzecim miesiącu ciąży, przedłuża się do dnia porodu (art. 177 § 3), z wyjątkiem umowy na zastępstwo.

Czy umowę o pracę na czas nieokreślony można wypowiedzieć bez podania przyczyny?

Ty możesz: obowiązek wskazania przyczyny spoczywa tylko na pracodawcy (art. 30 § 4). Wypowiedzenie jest oświadczeniem jednej ze stron (art. 30 § 1 pkt 2), więc nie potrzebujesz zgody pracodawcy, wystarczy pismo i zachowanie okresu wypowiedzenia.

Czy pracodawca może dać mi umowę dopiero po kilku dniach pracy?

Nie. Jeśli umowy nie zawarto na piśmie, pracodawca potwierdza Ci jej warunki na piśmie przed dopuszczeniem do pracy (art. 29 § 2). Niepotwierdzenie umowy przed dopuszczeniem do pracy jest wykroczeniem zagrożonym grzywną (art. 281 § 1 pkt 2).

Jeśli dostałeś umowę na okres próbny, przeczytaj, jak ją wypowiedzieć i co dzieje się po próbie. Gdy firma proponuje pracę „na próbę” jeszcze przed podpisaniem czegokolwiek, sprawdź, czy dzień próbny w pracy jest legalny.

Zmiana pracy to dobry moment na nowe CV. Po rozmowie o Twoim doświadczeniu przygotuję plan dokumentu do zatwierdzenia przed pisaniem, a gotowe CV dostaniesz w 24-48 h od kompletu informacji, z poprawkami w cenie. Pakiet START to CV za 169 zł, a pakiet APLIKACJA (229 zł) dodaje list motywacyjny dopasowany do ogłoszenia; zobacz pakiety.