Rozwiązanie umowy z winy pracodawcy (art. 55 § 1¹ KP): kiedy możesz odejść od razu, odszkodowanie i wzór oświadczenia

22 października 2026 · Piotr Nowak · 9 min czytania

Rozwiązanie umowy z winy pracodawcy to rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 1¹ Kodeksu pracy: gdy pracodawca ciężko naruszył podstawowe obowiązki wobec Ciebie, np. nie wypłaca wynagrodzenia, możesz zakończyć pracę z dniem doręczenia pisma i żądać odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Masz na to miesiąc od dowiedzenia się o naruszeniu, a pismo musi wskazywać przyczynę.

Potocznie mówi się o „wypowiedzeniu z winy pracodawcy”, choć okresu wypowiedzenia tu nie ma. Poniżej znajdziesz przykłady naruszeń, sposób liczenia terminu, wzór oświadczenia, skutki dla zasiłku i świadectwa pracy oraz ryzyko, gdy sąd uzna, że podstawy nie było. Opisuję przepisy obowiązujące w październiku 2026 r.; to informacja ogólna, a swoją sytuację warto omówić z Państwową Inspekcją Pracy.

Kiedy możesz rozwiązać umowę z winy pracodawcy

Art. 55 daje dwie podstawy. Pierwsza (§ 1): lekarz wydał orzeczenie o szkodliwym wpływie wykonywanej pracy na Twoje zdrowie, a pracodawca w terminie z orzeczenia nie przeniósł Cię do innej pracy, odpowiedniej ze względu na zdrowie i kwalifikacje. Druga (§ 1¹), której dotyczy ten tekst: pracodawca „dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika”. Odszkodowanie z art. 55 przysługuje tylko w tym drugim przypadku.

Państwowa Inspekcja Pracy, za orzecznictwem, wyjaśnia ciężkie naruszenie jako bezprawne działania lub zaniechania pracodawcy z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, dotyczące podstawowych obowiązków i zagrażające istotnym interesom pracownika. Ocenę, czy tak jest, robisz Ty, składając oświadczenie, a w razie sporu rozstrzyga sąd pracy, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy.

Przykłady naruszeń: niewypłacone wynagrodzenie i inne

Obowiązki pracodawcy wyliczają m.in. art. 94 i 94³ Kodeksu pracy: terminowa i prawidłowa wypłata wynagrodzenia, bezpieczne i higieniczne warunki pracy, przeciwdziałanie dyskryminacji i mobbingowi. Najczęstsza sytuacja to zaległa pensja. Wynagrodzenie płatne raz w miesiącu pracodawca wypłaca najpóźniej w pierwszych 10 dniach następnego miesiąca (art. 85 § 2), a gdy dzień wypłaty jest wolny od pracy, dzień wcześniej (art. 85 § 3).

Sąd Najwyższy w wyroku z 4 kwietnia 2000 r. (I PKN 516/99), przywoływanym przez PIP, uznał, że pracodawca, który świadomie nie wypłaca w terminie wynagrodzenia w pełnej wysokości, narusza podstawowy obowiązek umyślnie, nawet jeśli nie z własnej winy zabrakło mu pieniędzy. PIP jako przykład podaje też niezapewnienie pracy. Każdą sprawę sąd ocenia jednak indywidualnie, biorąc pod uwagę m.in. winę pracodawcy i to, na ile naruszenie zagraża Twoim interesom.

Gdy powodem odejścia jest mobbing albo dyskryminacja, dochodzą osobne roszczenia, a od 5 listopada 2026 r. obowiązuje nowa definicja mobbingu; opisuję ją w artykule o mobbingu w pracy.

Termin: miesiąc od dowiedzenia się o naruszeniu

Oświadczenie musisz złożyć w ciągu miesiąca od dnia, w którym dowiedziałeś się o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy (art. 55 § 2 w związku z art. 52 § 2). Przy pensji, która nie wpływa kolejny miesiąc, Sąd Najwyższy przyjął w wyroku z 18 marca 2015 r. (I PK 197/14), że miesiąc liczy się od dnia, w którym dowiedziałeś się o ostatnim niewypłaceniu wynagrodzenia w terminie.

Przykład: pensja jest płatna 10. dnia miesiąca. Wynagrodzenie za sierpień nie wpłynęło 10 września 2026 r. Za wrzesień termin przypadał w piątek 9 października, bo 10 października wypadał w sobotę, i pensja znów nie wpłynęła. Pracownica wezwała pracodawcę do zapłaty mailem 14 września i listem poleconym 13 października, a oświadczenie złożyła 21 października 2026 r., czyli w ciągu miesiąca od ostatniej niewypłaty.

Wzór oświadczenia o rozwiązaniu umowy z winy pracodawcy

Oświadczenie składasz na piśmie i podajesz w nim przyczynę (art. 55 § 2). Formę pisemną spełnia też dokument z kwalifikowanym podpisem elektronicznym (art. 78¹ Kodeksu cywilnego). Opisz naruszenie faktami: jakie kwoty, za jakie miesiące, kiedy wzywałeś do zapłaty. Wzór na danych fikcyjnych:

Doręcz pismo tak, żeby został dowód: osobiście, z potwierdzeniem na kopii, albo listem poleconym za potwierdzeniem odbioru na adres siedziby pracodawcy. Umowa rozwiązuje się, gdy oświadczenie dotrze do pracodawcy tak, że może się z nim zapoznać (art. 61 § 1 KC). PIP wskazuje, że gdy pracodawca nie odbiera poczty, pismo uznaje się za doręczone po upływie 7 dni od drugiego awizowania. Miesięczny termin na rozwiązanie umowy liczy się do dnia, w którym pismo dotrze do pracodawcy, a nie do dnia nadania, więc przy wysyłce pocztą zostaw co najmniej dwa tygodnie zapasu albo doręcz pismo osobiście.

Odszkodowanie, zasiłek i świadectwo pracy: skutki odejścia z art. 55

Rozwiązanie umowy w tym trybie pociąga za sobą skutki, jakie przepisy wiążą z wypowiedzeniem umowy przez pracodawcę (art. 55 § 3). Najważniejsze dla Ciebie:

• Odszkodowanie. Wynosi tyle, ile wynagrodzenie za okres wypowiedzenia, czyli za 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące, zależnie od stażu u pracodawcy (art. 36 § 1). Przy umowie na czas określony należy się za czas do jej końca, ale nie więcej niż za okres wypowiedzenia (art. 55 § 1¹). Jeśli pracodawca nie zapłaci, dochodzisz go w sądzie pracy.
• Zasiłek dla bezrobotnych. Rozwiązanie umowy w trybie art. 55 § 1 i § 1¹ nie odbiera prawa do zasiłku (art. 219 ust. 1 pkt 1 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia). Zasiłek przysługuje od dnia rejestracji, jeśli w ciągu 18 miesięcy przed nią masz łącznie 365 dni pracy ze składką na Fundusz Pracy (art. 218); szczegóły w artykule o zasiłku dla bezrobotnych po wypowiedzeniu.
• Zaległe pieniądze. Zaległe pensje nadal Ci się należą, a roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się po 3 latach (art. 291 § 1). Za niewykorzystany urlop przysługuje ekwiwalent (art. 171 § 1).
• Świadectwo pracy. Pracodawca wydaje je w dniu ustania stosunku pracy (art. 97 § 1) i wpisuje tryb rozwiązania umowy z podstawą prawną, tu art. 55 Kodeksu pracy. Gdy go nie wydaje, możesz żądać wydania w sądzie pracy (art. 97¹); co jeszcze zawiera, opisuję w artykule o świadectwie pracy.

Niewypłacanie wynagrodzenia w terminie jest też wykroczeniem zagrożonym grzywną od 2000 do 60 000 zł (art. 282 § 1 pkt 1 KP). Możesz złożyć skargę do okręgowego inspektoratu pracy, a inspektor może wydać nakaz wypłaty wynagrodzenia, który podlega natychmiastowemu wykonaniu.

Ryzyko: gdy sąd uzna, że podstawy nie było

Jeśli rozwiążesz umowę na podstawie art. 55 § 1¹ bez uzasadnienia, pracodawca może żądać od Ciebie odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a przy umowie na czas określony za czas do jej końca, nie więcej niż za okres wypowiedzenia (art. 61¹ i 61² § 1). Według wyroku Sądu Najwyższego z 29 kwietnia 2005 r. (III PK 2/05), na który powołuje się PIP, pracodawca nie musi przy tym wykazywać szkody. Gdy sąd zasądzi takie odszkodowanie, rozwiązanie umowy nie wywołuje skutków wypowiedzenia przez pracodawcę (art. 61² § 2), a informację o wyroku dopisuje się do świadectwa pracy (§ 9 rozporządzenia w sprawie świadectwa pracy).

Dlatego przed złożeniem oświadczenia zbierz dowody: umowę albo regulamin z terminem wypłaty, wyciągi z konta, paski płacowe, wezwania do zapłaty i odpowiedzi pracodawcy. Przepis nie wymaga wcześniejszego wezwania, ale wezwanie z terminem pokazuje, że pracodawca wiedział o zaległości. Bezpłatnych informacji udziela PIP: 801 002 006 z telefonów stacjonarnych i 459 599 000 z komórkowych.

Odejście z art. 55 w CV i na rozmowie kwalifikacyjnej

W CV wpisujesz daty i stanowisko, bez trybu rozwiązania umowy; jeśli zatrudnienie trwało krótko, zasady opisu znajdziesz w artykule o częstych zmianach pracy w CV. Na rozmowie mów o faktach i o tym, czego teraz szukasz, a szczegóły sporu zostaw na boku. Schemat „fakt, wniosek, kierunek” rozpisuję w artykule o pytaniu, dlaczego chcesz zmienić pracę, a sformułowania, które szkodzą, w tekście o powodzie odejścia z pracy w CV.

Zacznij szukać pracy, zanim złożysz oświadczenie: umowa kończy się z dniem doręczenia pisma, więc nie będziesz mieć okresu wypowiedzenia ani dni wolnych na rozmowy. Plan na pierwsze tygodnie znajdziesz w artykule o tym, jak szukać pracy krok po kroku.

Przykłady przed i po

Uzasadnienie w oświadczeniu. Przed: „Rozwiązuję umowę z winy pracodawcy, bo firma nie płaci i nie da się tak pracować”. Po: „Przyczyna: ciężkie naruszenie obowiązku terminowej wypłaty wynagrodzenia. Nie otrzymałam pensji za sierpień i wrzesień 2026 r. (dwa razy po 6200 zł brutto, terminy 10 września i 9 października 2026 r.), mimo wezwań z 14 września i 13 października”.

Wezwanie do zapłaty. Przed: „Kiedy w końcu będzie wypłata?”. Po: „Wzywam do zapłaty wynagrodzenia za sierpień 2026 r. w kwocie 6200 zł brutto, wymagalnego 10 września 2026 r., w terminie 3 dni od otrzymania tego pisma, na rachunek, na który dotąd otrzymywałam wynagrodzenie”.

Pytanie rekrutera o odejście. Przed: „Szef to oszust, od miesięcy nikomu nie płacił”. Po: „Od sierpnia firma nie wypłacała wynagrodzeń, więc w październiku rozwiązałam umowę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 Kodeksu pracy. Przez cztery lata przygotowywałam tam kosztorysy dla około 30 inwestycji rocznie i takiej pracy szukam u Państwa”.

Najczęstsze pytania

Czy wypowiedzenie z winy pracodawcy ma okres wypowiedzenia?

Nie. To rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia: umowa kończy się, gdy pismo dotrze do pracodawcy. Okres wypowiedzenia ma znaczenie tylko dla wysokości odszkodowania (art. 55 § 1¹ Kodeksu pracy).

Ile wynosi odszkodowanie przy rozwiązaniu umowy z winy pracodawcy?

Tyle, ile wynagrodzenie za Twój okres wypowiedzenia. Przy stażu u pracodawcy co najmniej 3 lata to wynagrodzenie za 3 miesiące, od 6 miesięcy za 1 miesiąc, przy krótszym za 2 tygodnie; przy umowie na czas określony nie więcej niż za czas do jej końca.

Czy po rozwiązaniu umowy z art. 55 dostanę zasiłek dla bezrobotnych?

Tak, ten tryb nie odbiera prawa do zasiłku (art. 219 ust. 1 pkt 1 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia). Musisz spełnić zwykłe warunki, przede wszystkim 365 dni pracy ze składką na Fundusz Pracy w ciągu 18 miesięcy przed rejestracją w urzędzie pracy.

Czy przy wypowiedzeniu z winy pracodawcy należy się odprawa?

Może się należeć. Sąd Najwyższy w uchwale z 2 lipca 2015 r. (III PZP 4/15) przyjął, że rozwiązanie umowy na podstawie art. 55 § 1¹ uprawnia do odprawy z ustawy z 13 marca 2003 r., jeśli przyczyny niedotyczące pracowników są wyłącznym powodem rozwiązania stosunku pracy. Odprawa z tej ustawy dotyczy pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników, a jej wysokość opisuję w artykule o likwidacji stanowiska pracy.

Jeśli wolisz odejść spokojniej, porównaj ten tryb z rozwiązaniem umowy za porozumieniem stron i z wypowiedzeniem umowy o pracę przez pracownika; przy każdym z nich inaczej wygląda prawo do zasiłku.

Zmiana pracy po odejściu z art. 55 to dobry moment na nowe CV, bo zaczynasz szukać od razu, bez okresu wypowiedzenia. Po rozmowie o Twoim doświadczeniu przygotuję plan dokumentu do zatwierdzenia przed pisaniem, a gotowe CV dostaniesz w 24-48 h od kompletu informacji, z poprawkami w cenie. Pakiet START to CV za 169 zł, a APLIKACJA za 229 zł dodaje list motywacyjny dopasowany do ogłoszenia; zobacz pakiety.